facebook

Polskie projekty budowy połączenia między Odrą a Wisłą

Najstarszy projekt połączenia między Odrą a Wisłą pochodzi z XVI wieku. Projekt ten zrodził się podczas rokowań polsko-brandenburskich w sprawie swobody żeglugi na szlaku warciańsko-odrzańskim. Nie został on jednak konsekwentnie rozwinięty i popadł w zapomnienie. Ponownie zainteresowanie pomysłem nowej drogi wodnej, pojawiło się za panowania Władysława IV Wazy (1632-1648). Król ten należał bowiem do tych nielicznych władców, którzy doceniali wielkie znaczenie morza dla interesów Królestwa.
Monarcha ów darzył sympatią Toruń i Bydgoszcz, miasta należące do najruchliwszych i największych ośrodków handlowych na północno - zachodnich rubieżach Rzeczypospolitej. Do projektu budowy kanału Brda - Noteć powrócono w II poł. XVIII w. Projekt został przedłożony przez kartografa królewskiego, inżyniera Franciszka Floriana Czakiego. Przygotował on w tej sprawie memoriał na posiedzenia Komisji Skarbu - Koronnego w 1766 roku, a sposoby urzeczywistniania budowy kanału miały być przedmiotem obrad sejmu w 1768 roku. Węgierski kartograf planował wybudowanie 6 śluz, a do tego w stosunku do później zrealizowanej budowy miał przebiegać bardziej na południe, łącząc Brdę i Noteć w okolicy wsi Ciele. Projekt Franciszka Floriana Czakiego pomimo tego, że nie był poprzedzony dokładnymi badaniami, a do tego miał zostać sporządzony w zasadzie z pamięci, dlatego było w nim sporo błędów, miał znacznie więcej zalet. Między innymi pozyskanie gruntów przez mieszkańców nadnoteckich wsi oraz nowe połączenia mostowe.  Przewożenie zboża na zachód jako, że Noteć na odcinku Pruskim była już skanalizowana, zastąpienie bardzo kosztownego handlu lądowego na Śląsk znacznie tańszym handlem wodnym. Połączenie zachodnich ziem polskich z Gdańskiem, ale również przełamanie monopolu Gdańska na handel towarami z większości ziem polskich dzięki łączności ze Szczecinem.

Najważniejsze jednak znaczenie planowane połączenie wodne wyrażało się w tych słowach Franciszka Floriana Czakiego „Największy stąd pożytek, iżby można mieć łatwy od Wiły z wielą znaczniejszemi rzekami komunikację, co zapewne niemałąby w czasie przyniosło korzyść i szlachcie i kupcom i każdemu w szczególności obywatelowi. Bo według tego ułożenia, ktokolwiek jakowy prowadzi handel, może z Bugu, Narwy i Sanu spłynąć do Wisły, z Wisły Noteś, z Notesi w Wartę, z Warty w Odrę, skąd dostać się łatwo do Frankfortu, Wrocławia, Szczecina etc.; a o pół mili powyżej Frankfortu można spłynąć kanałem do rzeki Spry i do Berlina, skąd aż do Hamburgu, gdzie łatwo Wiele dostać towarów.”

Projekt ku któremu skłaniał się ówczesny król Polski Stanisław August Poniatowski zakładał przekazanie prywatnym osobom koncesji na wybudowanie sztucznej arterii, które w zamian za to miały pobierać opłaty celne.

Polskie projekty budowy połączenia wodnego między Odrą a Wisłą ze względu na późniejsze wydarzenia związane z I rozbiorem Polski nie doczekały się realizacji. Franciszka Czakiego myśl, zrealizował dopiero Fryderyk II Hohenzollern. 

PARTNERZY